Giriş – Kısa Özet
Subasman yüksekliği, bir yapının zemin seviyesinden itibaren temel üst kotuna kadar olan yüksekliğini ifade eder ve binanın dayanıklılığı açısından kritik öneme sahiptir. Türkiye’de genel uygulamalara göre subasman yüksekliği en az 40–50 cm, ideal olarak ise 60–100 cm arasında olmalıdır. Bu yazıda subasman yüksekliğinin ne olduğu, neden önemli olduğu, yönetmeliklere göre ideal ölçüler ve yanlış subasman uygulamalarının doğuracağı sorunlar detaylı şekilde ele alınmaktadır.
Subasman Nedir?
Subasman; yapının temel kısmı ile zemin kat döşemesi arasında kalan, genellikle betonarme olarak inşa edilen yapı elemanıdır. Binayı zeminden ayırarak hem taşıyıcı sistemin korunmasını sağlar hem de nem, su ve dış etkenlere karşı bir bariyer görevi görür.
Subasmanın temel görevleri:
- Yapıyı yerden yükseltmek
- Zeminden gelen nemi engellemek
- Yağmur ve yüzey sularından binayı korumak
- Taşıyıcı sistemi güçlendirmek
Subasman Yüksekliği Neden Önemlidir?
Subasman yüksekliği yalnızca estetik değil, aynı zamanda yapısal güvenlik açısından da büyük önem taşır. Yanlış belirlenen subasman yüksekliği, ilerleyen yıllarda ciddi sorunlara yol açabilir.
Yetersiz Subasman Yüksekliğinin Yol Açtığı Sorunlar
- Nem ve rutubet oluşumu
- Duvarlarda küflenme
- Temel betonu ve donatıların zarar görmesi
- Isı yalıtımının zayıflaması
- Binanın ömrünün kısalması
Subasman Yüksekliği Ne Kadar Olmalı?
Türkiye’de yapı uygulamalarında ve mühendislik standartlarında kabul gören ölçüler aşağıdaki gibidir:
Genel Kabul Gören Subasman Yükseklikleri
| Yapı Türü | Önerilen Subasman Yüksekliği |
|---|---|
| Müstakil ev | 60 – 80 cm |
| Villa | 80 – 100 cm |
| Apartman | 50 – 70 cm |
| Eğimli arazi yapıları | 80 cm ve üzeri |
| Su basma riski olan bölgeler | 100 cm ve üzeri |
👉 Asgari subasman yüksekliği 40 cm’nin altında olmamalıdır.
Subasman ile Su Basman Arasındaki Fark
Uygulamada sıkça karıştırılan iki kavramdır.
| Subasman | Su Basman |
|---|---|
| Temel üstü yapı elemanı | Zeminden yapı başlangıcı |
| Taşıyıcı sistemin parçası | Mimari kot tanımı |
| Betonarme yapılır | Ölçü referansı |
Günlük kullanımda genellikle aynı anlamda kullanılsa da teknik olarak subasman, taşıyıcı yapı elemanıdır.
Yönetmeliklere Göre Subasman Yüksekliği
Türkiye’de subasman yüksekliği, doğrudan bir rakamla sınırlanmamış olsa da aşağıdaki mevzuatlar dikkate alınır:
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
- TS 500 Betonarme Yapılar Standardı
- İmar Yönetmelikleri
- Belediye uygulama esasları
Belediyeler, bölgesel iklim ve altyapı durumuna göre minimum subasman kotu belirleyebilir.
Zemin Türüne Göre Subasman Yüksekliği
Zemin yapısı, subasman yüksekliğini belirleyen en önemli faktörlerden biridir.
Zemin Türlerine Göre Öneriler
- Killi zemin: 70 – 100 cm
- Nemli ve suya yakın zemin: 100 cm ve üzeri
- Kayalık zemin: 50 – 60 cm
- Eğimli araziler: Minimum 80 cm
Subasman Yüksekliği ile Deprem Güvenliği İlişkisi
Subasman bölgesi, kolon ve perde duvarların başladığı alan olduğu için deprem yüklerinin zemine aktarımında kritik rol oynar.
Doğru subasman yüksekliği:
- Taşıyıcı sistem sürekliliğini sağlar
- Zemin kat kolonlarını korur
- Yapının rijitliğini artırır
Yanlış subasman kotu, zemin kat zayıflığına yol açabilir.
Subasman Yüksekliği Kaç Tuğla Olur?
Uygulamada subasman genellikle tuğla veya betonarme ile yükseltilir.
- 1 tuğla yüksekliği: yaklaşık 19 cm
- 60 cm subasman ≈ 3 tuğla
- 80 cm subasman ≈ 4 tuğla
Ancak taşıyıcı yapılarda betonarme subasman tercih edilmelidir.
Subasman Yüksekliği Maliyeti Nasıl Etkiler?
Subasman yüksekliği arttıkça;
- Beton miktarı
- Demir kullanımı
- Kalıp ve işçilik
artacağı için maliyet yükselir. Ancak bu artış, ileride oluşabilecek nem ve yapı sorunlarına kıyasla oldukça düşüktür.
Ortalama Maliyet Etkisi
| Subasman Yüksekliği | Yaklaşık Maliyet Artışı |
|---|---|
| 50 cm | Referans |
| 70 cm | + %8 – %10 |
| 100 cm | + %15 – %20 |
Subasman Yapımında Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Drenaj sistemi mutlaka yapılmalı
- Bohçalama ve su yalıtımı uygulanmalı
- Donatı detayları projeye uygun olmalı
- Zemin kotu doğru belirlenmeli
- Subasman dış cephesi kaplanmalı
Subasman Yalıtımı Neden Önemlidir?
Subasman yüksekliği ne kadar doğru olursa olsun, yalıtım yapılmadığında nem sorunları kaçınılmazdır.
Subasmanda yapılması gereken yalıtımlar:
- Bohçalama (bitümlü membran)
- XPS ısı yalıtımı
- Drenaj levhası
Subasman Yüksekliği Düşük Olursa Ne Olur?
- Zemin kat rutubetli olur
- Isı kaybı artar
- Duvar boyaları kabarır
- Sağlıksız yaşam alanı oluşur
- Yapının değeri düşer
Bu nedenle subasman yüksekliği kesinlikle maliyetten kaçılacak bir alan değildir.
Subasman Yüksekliği Artırılabilir mi?
İnşaat başlamadan önce artırılabilir. Ancak temel atıldıktan sonra subasman yükseltmek:
- Maliyetlidir
- Statik projeyi etkiler
- Belediyeden ek onay gerektirir
Bu yüzden proje aşamasında doğru karar verilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Subasman yüksekliği en az kaç cm olmalı?
Minimum 40–50 cm, ideal olarak 60 cm ve üzeri olmalıdır.
Subasman her binada zorunlu mu?
Evet, tüm betonarme yapılarda subasman bulunur.
Subasman yüksekliği ruhsata dahil mi?
Evet, mimari projede belirtilir ve ruhsata işlenir.
Subasman ile bodrum kat aynı mı?
Hayır. Subasman, bodrumdan çok daha düşük bir kot farkıdır.
Eğimli arazide subasman nasıl yapılır?
Arazi kotlarına göre kademeli subasman uygulanır.
Kısa Özet
Doğru subasman, uzun ömürlü yapı demektir
İdeal subasman yüksekliği: 60 – 100 cm
Nem ve suya karşı en önemli koruma hattıdır
Deprem güvenliğini doğrudan etkiler